Η οπτική αντίληψη αποτελεί ένα πολύ σημαντικό τομέα παρέμβασης της παιδιατρικής εργοθεραπείας. Η εργοθεραπεία, που ως στόχο έχει τη βέλτιστη συμμετοχή των παιδιών στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως σε απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος και κινητικές δραστηριότητες, εξετάζει, παρεμβαίνει και βελτιώνει την οπτική αντίληψη.
Τι είναι όμως η οπτική αντίληψη; Η οπτική αντίληψη είναι η ικανότητα να ερμηνεύεις, να αναλύεις και να δίνεις νόημα σε ό,τι βλέπεις. Μας βοηθάει να εντοπίζουμε ένα αντικείμενο ανάμεσα σε πολλά, να εντοπίζουμε ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στα αντικείμενα, να αναγνωρίζουμε κάτι ακόμα και αν δεν το βλέπουμε ολόκληρο, να κατανοούμε πως σχετιζόμαστε στον χώρο σε σχέση με τα αντικείμενα και τους ανθρώπους που υπάρχουν γύρω μας, να θυμόμαστε κάτι που είδαμε και να ανακαλούμε λεπτομέρειες ή να ανακαλούμε μία σειρά από αριθμούς ή λέξεις.
Οι δυσκολίες στην οπτική αντίληψη δε σχετίζονται με δυσκολίες στην όραση, αλλά με δυσκολίες στην επεξεργασία των οπτικών πληροφοριών. Ένα παιδί μπορεί να έχει δυσκολίες στην οπτική αντίληψη αλλά άριστη όραση. Οι δυσκολίες στην οπτική αντίληψη μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα ένα παιδί να δυσκολεύεται να ολοκληρώσει παζλ ή κατασκευαστικά παιχνίδια, να είναι αδέξιο, να σκοντάφτει και να μην έχει καλό χωρικό προσανατολισμό, να έχει δυσκολίες στην ανάγνωση, να γράφει με αντιστροφές, να δυσκολεύεται στην αντιγραφή ή στην κατανόηση μαθηματικών εννοιών.
Οι δεξιότητες οπτικής αντίληψης χωρίζονται στους ακόλουθους τομείς:
Οπτική διάκριση
Είναι η ικανότητα προσδιορισμού ακριβών χαρακτηριστικών και διακριτών χαρακτηριστικών μεταξύ παρόμοιων αντικειμένων ή μορφών. Στην ανάγνωση, αυτή η δεξιότητα βοηθά τα παιδιά να διακρίνουν μεταξύ των λέξεων που γράφονται με παρόμοιο τρόπο. Η οπτική διάκριση των γραμμάτων, των αριθμών, των σχημάτων παίζει πολύ μεγάλο ρόλο στην ανάγνωση και τη γραφή.
Οπτική μνήμη
Είναι η ικανότητα να θυμόμαστε με άμεση ανάκληση τα χαρακτηριστικά ενός αντικειμένου ή μορφής. Αυτή η δεξιότητα βοηθά τα παιδιά να θυμούνται αυτά που διαβάζουν και βλέπουν επεξεργάζοντας επαρκώς τις πληροφορίες μέσω της βραχυπρόθεσμης μνήμης τους, από όπου φιλτράρονται στη μακροπρόθεσμη μνήμη. Τα παιδιά με κακή οπτική μνήμη μπορεί να δυσκολεύονται με την κατανόηση. Μπορεί να δυσκολεύονται να θυμηθούν πώς μοιάζει μια λέξη ή να μην αναγνωρίζουν την ίδια λέξη σε άλλη σελίδα. Ενδέχεται επίσης να χρειαστούν περισσότερες εργασίες αντιγραφής, επειδή πρέπει να ελέγχουν συχνά το κείμενο.
Οπτική διαδοχική μνήμη
Είναι η ικανότητα να θυμόμαστε φόρμες ή χαρακτήρες με σωστή σειρά. Αυτή η ικανότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική στην ορθογραφία. Παραλείψεις γραμμάτων, προσθήκες ή μεταθέσεις μέσα σε λέξεις είναι συνηθισμένες για τα παιδιά που αγωνίζονται με αυτήν την ικανότητα. Η αναγνώριση και η απομνημόνευση προτύπων μπορεί επίσης να είναι πρόβλημα.
Χωρικές σχέσεις
Είναι η ικανότητα να διακρίνει τις διαφορές μεταξύ παρόμοιων αντικειμένων ή μορφών. Αυτή η δεξιότητα βοηθά τα παιδιά να κατανοήσουν τις σχέσεις και να αναγνωρίσουν τις υποκείμενες έννοιες. Αυτός ο τομέας συνδέεται στενά με την επίλυση προβλημάτων και τις εννοιολογικές δεξιότητες που απαιτούνται για την επιστήμη και τα μαθηματικά υψηλότερου επιπέδου.
Χωρικός προσανατολισμός
Ο χωρικός προσανατολισμός μας βοηθά με τις αντιστροφές γραμμάτων. Η πιο κοινή αιτία αντιστροφών στα μεγαλύτερα παιδιά είναι η έλλειψη οπτικό χωρικής ανάπτυξης, δηλαδή συνεπής γνώση αριστερά και δεξιά, είτε σε σχέση με το σώμα τους είτε στον κόσμο γύρω τους. Τα παιδιά με κακή οπτική επεξεργασία δεν έχουν αναπτύξει επαρκείς δεξιότητες στην οπτική αντίληψη και στον χωρικό προσανατολισμό, όπως η πλευρικότητα και η κατευθυντικότητα.
Σταθερότητα σχήματος
Είναι η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των μορφών και οπτικοποίησης των αποτελεσμάτων που προκύπτουν. Αυτή η δεξιότητα βοηθά τα παιδιά να διακρίνουν τις διαφορές στο μέγεθος, το σχήμα και τον προσανατολισμό. Τα παιδιά με κακή σταθερότητα μορφής μπορεί συχνά να αντιστρέφουν γράμματα και αριθμούς.
Οπτικό κλείσιμο
Είναι η ικανότητα οπτικοποίησης ενός πλήρους συνόλου όταν δίνονται ελλιπείς πληροφορίες ή μια μερική εικόνα. Αυτή η δεξιότητα βοηθά τα παιδιά να διαβάζουν και να κατανοούν γρήγορα, αλλά και να ολοκληρώνουν παζλ. Αυτή η δεξιότητα μπορεί επίσης να βοηθήσει τα παιδιά να αναγνωρίσουν τα συμπεράσματα και να προβλέψουν τα αποτελέσματα. Τα παιδιά με κακό οπτικό κλείσιμο μπορεί να δυσκολεύονται να ολοκληρώσουν μια σκέψη. Μπορεί επίσης να συγχέουν παρόμοια αντικείμενα ή λέξεις, ειδικά λέξεις με κοντινή αρχή ή τέλος.
Διάκριση εικόνας φόντου
Είναι η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι και να εντοπίζεις ένα αντικείμενο μέσα σε ένα πεδίο με πολλές πληροφορίες χωρίς να μπερδεύεσαι από το φόντο ή τις γύρω εικόνες. Αυτή η δεξιότητα εμποδίζει τα παιδιά να χαθούν σε λεπτομέρειες. Τα παιδιά με δυσκολία στη διάκριση εικόνας φόντου μπερδεύονται εύκολα σε μία φωτοτυπία με πολλές πληροφορίες, επηρεάζοντας τη συγκέντρωση και την προσοχή τους. Μπορεί επίσης να έχουν δυσκολία στη σάρωση κειμένου για να εντοπίσουν συγκεκριμένες πληροφορίες μέσα σε ένα κείμενο.
Μέσω της εργοθεραπείας αξολογούνται πιθανές δυσκολίες στις ικανότητες που προαναφέρθηκαν και με εξατομικευμένη παρέμβαση αποκαθίστανται στο μέγιστο δυνατό βαθμό.
Σιώμου Κατερίνα – Εργοθεραπεύτρια SI